Jaren verstreken. Jaren met goede en minder goede dagen. Jaren met dagen waarin de goede uitslagen met taart gevierd werden en dagen van wanhoop en verdriet om wat verloren was.

Zo leefde hij voort met de dood aan zijn zijde. Hij werd met hem wakker en ging met hem naar bed. Alle dagelijkse dingen werden gekleurd door zijn donkere schaduw en op een dag werd dat hem vertrouwd. De blanke hand op zijn schouder, de benige vingers die hem zacht maar stevig vasthielden. Het lispelend gefluister dat hem eens beangstigde klonk hem nu anders in de oren. Hij was er aan gewend geraakt. Terwijl zijn lichaam hem steeds vaker in de steek liet, hoop op leven verloren ging, het vuur van het verlangen naar een nieuwe dag langzaam doofde ontstond er iets tussen hem en deze geduchte vijand. De dood werd zijn vriend. Hij keek uit naar de reis die ze samen zouden gaan maken. De dood en hij.

In de holle ogen van zijn nieuwe vriend had hij een nieuwe horizon ontdekt. De gedachte dat hij binnenkort zou ontwaken aan een nieuwe oever gaf hem rust, hoop en moed.

De laatste keer dat ik hem bezocht was in het hospice waar hij inmiddels verbleef. Eigenlijk had hij de kracht niet meer om te praten. Toch wilde hij mij nog zien. In het bed lag een broze schim van de man die hij eens was. Ik ging naast hem zitten. In zijn hand hield hij een foto. “Voor op de kaart” sprak hij, zacht en langzaam. Ik zag dat de inspanning hem moeite kostte. Ik knikte en pakte de foto voorzichtig uit zijn hand. Een schip aan de horizon. Glimlachend keek ik naar de man in het bed. Hij ontspande en sloot zijn ogen. “Rust maar uit” zei ik, “je hebt een lange reis voor de boeg”. Ik stopte de foto in mijn tas en verliet stilletjes de kamer.

Ik droomde ’s nachts van het schip op zee, ik zag hem aan het roer met naast hem een lange gestalte, een benige vinger wees richting de horizon. ’s Morgens ging mijn telefoon. Hij was overleden. Behouden vaart zeeman.

De eerste keer dat wij elkaar ontmoeten was er nog geen euthanasiedatum bekend. Het traject liep nog, was eindelijk in de laatste fase. Er waren heel wat jaren overheen gegaan want ondragelijk geestelijk lijden heeft nog altijd geen prioriteit boven de fysieke variant, zo vertelde Wijnand mij althans. Hij had het geduld opgebracht om te wachten, wilde anderen niet belasten met de gevolgen van zijn zelfdoding. En ondanks alle moeite en strijd kon hij ook het geweld dat daar mee gepaard zou gaan richting zichzelf niet aanvaarden.

Wijnand was alleenstaand, had geen familie in Nederland en woonde in een beschermde woonvorm waar hij een graag gezien persoon was. Hij was aardig voor anderen. Ik werd er, de keren dat ik er kwam om met hem over zijn uitvaart te praten vriendelijk ontvangen. Ik ben er een keer of vijf geweest voor zijn overlijden.

Toen de euthansiedatum bekend was belde hij me. We konden zijn uitvaart vastleggen en hij wilde graag een keer naar het crematorium. Op de dag dat hij daar rondgeleid zou worden haalde ik hem op. Het was een week voor zijn uitvaart. Hij had zijn afscheidsfeestje, zoals hij het noemde, op de groep gevierd en vertelde mij dat het fijn was dat er zoveel mensen gekomen waren. Er waren kaartjes met lieve woorden en kleine cadeautjes. Het had hem goed gedaan.

In het crematorium werden we hartelijk ontvangen. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld was kregen we de nodige uitleg over de gang van zaken, werden er en passant nog wat papieren getekend en dronken we koffie. Daarna volgde de rondleiding, we liepen door de ontvangkamer, de aula, de brasserie, en bekeken de crematieruimte. Terug in de auto waren we er allebei stil van. Wijnand en zijn strijd hebben indruk op mij gemaakt.

Ik was na zijn overlijden bij de laatste verzorging, begeleidde zijn vertrek naar het uitvaartcentrum, sloot zijn kist nadat ik, zoals afgesproken, wat laatste persoonlijke spulletjes bij hem legde. Ik begeleidde de samenkomst op de dag van de uitvaart en begeleidde hem nogmaals naar de crematieruimte.

Een stille traan rolde over mijn eigen wang toen de roestvrijstalen plaat van de oven zich sloot. Dag lieve Wijnand, mooie man. Ik wens je een goede reis.

Ik ben bij hem voor het nazorggesprek en dit is een onderwerp dat vaker aan de orde komt tijdens de nazorggesprekken. Soms ervaren mensen een dierbare nog heel dichtbij, valt plotseling een fotolijstje om, gaat het licht aan en uit of dromen mensen levendig van een ontmoeting met degene die zij in het dagelijks leven zo missen.

“Geloof jij dat?” vraagt hij me, “dat dat zou kunnen?”. Ik knik en zeg hem dat ik inderdaad geloof dat het leven niet stopt bij de dood en dat liefde eeuwig is. Dat wat verloren lijkt, niet verloren is in de oneindigheid van ruimte en tijd die voor ons mensen nog zo vol geheimen is. Het zijn grote woorden. Ik weet het en daarom spreek ik ze behoedzaam en met eerbied uit.

Hij is even stil en vertelt dan dat hij droomde over Marije. “Ze zag eruit zoals ze eruitzag voor ze ziek werd: uitgerust. En ze had een wonderlijke gloed om zich heen. Ze droeg het jurkje dat ik voor haar had gekocht tijdens een vakantie in Zuid-Frankrijk. Het leek of ze baadde in zonlicht en ze sprak tegen mij. Het voelde alsof we samen waren en ik kon haar zo duidelijk horen”. Hij begint zachtjes te huilen. “Ze zei dat het goed met haar ging” zegt hij dan.

Ik word overspoeld door een gevoel van dankbaarheid en slik mijn eigen tranen weg. Dan zeg ik hem dat zij zich dus aan de afspraak gehouden heeft. “Ja, precies, zo was Marije,” zegt hij. “Zo fijn dat ik er met jou even over kan praten.”

Als ik op mijn fiets terug naar kantoor rijd met het zonnetje op mijn gezicht en de wind in mijn haren, denk ik aan Marije. Zij overbrugde de grens tussen twee werelden om haar geliefde te bezoeken. Alles wat daarvoor nodig was, is liefde tussen mensen, geloof dat het mogelijk is en vertrouwen dat het zal gebeuren.

Er waren er meer die middag, mensen voor wie we werkten, mensen met wie we ons verbonden om hen nabij te zijn. Dat raakt ons. Dat degenen voor wie we met hart en ziel klaarstonden op het moment dat voor hen de wereld even stilstond erbij willen zijn om met ons te vieren dat onze wereld niet stilstaat.

Een uitvaartonderneming is een bedrijf. Laatst vroeg een journalist mij  naar de kern daarvan. Voor ons is het bedrijf niets anders dan de gekozen vorm in deze tijd en samenleving om onze diensten aan te kunnen bieden. Het aanbieden van die diensten, het bijstaan van de nabestaanden en het zorgen voor degene die hen zo dierbaar is, dat voelen wij als onze zielsopdracht. Dat er zoveel mensen waren zaterdag voor wie wij vanuit die intentie mochten werken ontroert en bevestigt ons in onze overtuiging dat een uitvaart verzorgen deskundigheid, professionaliteit én betrokkenheid vraagt. Die betrokkenheid dan terugkrijgen op zo’n onverwacht moment als onze opening maakt zaterdag een dag met een gouden randje.

Vader en zoon bogen zich over de twee lichte pantalons en de verschillende truitjes die vader bij elkaar gezocht had. De nieuwe pantalon werd als mooist gekozen. Over het truitje waren ze het niet meteen eens. Er was een vrouwenblik nodig zo sprak de zoon en hij keek me vragend aan. Ik wees naar het lichte truitje met de verschillende kleurschakeringen. “Dat zal haar vast mooi staan en het past prima bij de broek”. De oude man slofte naar de bijkeuken en kwam terug met een plastic tas. De uitgekozen kleding ging erin. “Zo die kun je straks meenemen, wil je koffie?”  vroeg hij.

Toen hij even later terug binnenkwam met drie dampende mokken koffie keek hij me opnieuw aan. “Wat moet je nou tegenwoordig zelf aan bij zoiets?” vroeg hij me. Met zoiets bedoelde hij de uitvaartplechtigheid. Ik vertelde hem dat dit tegenwoordig naar ieders eigen wens en gevoel mag. “Was u van plan in pak te gaan?” vroeg ik hem. Hij keek langs mij heen terwijl zijn ogen zich vulden met tranen. “Ik ga zoals zij mij het liefste zag”. “Was dat in pak?”  Vroeg ik aarzelend. Hij schudde zijn hoofd terwijl de tranen over zijn wangen liepen, “Nee hoor, ik ga in mijn blauwe vest met een nette blouse en spijkerbroek”. Hij keek naar zijn zoon die bevestigend knikte. “Juist pa, ma zou niet anders gewild hebben.” En zo geschiedde. Hij zag er mooi uit op de dag van de uitvaart. Precies zoals hij gezegd had, precies zoals zij het gewild zou hebben.

Oudejaarsavond was het zover. Op de overgang van het oude naar het nieuwe jaar verruilde mijn papa het aardse leven voor het oneindige, waarvan niemand precies weet hoe het eruit ziet. Ik geloof dat hij verlost is van zijn pijnlijke lijf. Dat hij vrij is en ons nu op een heel andere manier nabij mag zijn. Op de achtergrond verjoegen de knallen van het vuurwerk de boze geesten. Zijn reis kon beginnen.

Ik koester de herinnering aan het moment dat wij allemaal om zijn bed stonden. Thuis, in de huiskamer. Hoe hij zijn ogen een laatste keer opende om ons allemaal aan te kijken. Hoe hij zachtjes ging, terwijl mijn moeder hem vasthield. Hoe we de tijd namen alvorens een dokter te bellen. Tijd voor bezinning. Wij samen met degene die ons allemaal zo dierbaar is. Later op de avond werd er verzorgd. Mijn dochters die daarbij ondersteunden en hielpen. Hoe mooi ik het vond om hen zo samen bezig te zien.

De kist werd gebracht en voorzichtig legden we hem daarin. Midden in de woonkamer, op de plek waar zijn stoel stond. Kwart voor twaalf, de mensen van de zorg gaan weg. Mijn oudste dochter gaat op zoek naar de champagne. Om twaalf uur precies staan we allemaal om zijn kist, proosten we op mijn vader en klinkt Ramses Shaffy met ‘Laat me’ door de kamer. Buiten knallen we het nieuwe jaar in. Door het VELUX dakraam zie ik het vuurwerk de lucht ingaan.

Het is diep in de nacht als we uiteindelijk met elkaar zijn kist sluiten. Zo wilde hij het. Zo doen wij het. Een serene rust vult de huiskamer zodra het deksel op de kist ligt. Buiten, in de verte, nog een enkele knal. Dag papa, goede reis.

‘Dan wordt het wereldje klein en weet je wie je echte vrienden zijn’, was wat hij mij zei, wijzend op een foto van hemzelf en twee mannen bij hun motoren. ‘Dat waren betere tijden, het zijn de enigen die hier nog komen, en mijn ouders natuurlijk.’ Hij slikte een brok weg en vervolgde zijn verhaal. ‘Mijn vriendin heb ik weggestuurd, dit is toch geen leven zo, voor haar… ik geloof dat ze opgelucht was’. hij lachte cynisch. ‘Ze was in ieder geval snel weg.’

Hij wilde niet verder en enkele weken na ons gesprek verzorgde ik de uitvaart zoals we het besproken hadden. Het werd groots. Iedereen mocht komen. En de zaal zat vol, met familie, zorgmedewerkers, vrienden en vriendinnen van weleer, een juf van de basisschool, oud-collega’s, kroegmaten en buren. Op de eerste rij zijn ouders en de twee vrienden die tot het laatste moment bij hem waren. Met hem geproost hadden voordat hij voor altijd zijn ogen sloot.

Toen we bespraken hoe klein of hoe groot de uitvaart zou worden en hij aangaf dat het groots moest zijn vroeg ik hem waarom. Ik had in mijn gedachten al ingevuld dat het waarschijnlijk een kleine, intieme uitvaart zou worden. Te snel. Te vooringenomen. Blijven luisteren Nicole, blijven aansluiten. Het moest groots worden want hij had wel geleefd. Dat waren zijn woorden: ‘ik heb toch geleefd?!’ En iedereen op de dag van de uitvaart in de zaal zou daarvan bewijs leveren.

Haar man was overleden. 64 jaar deelden zij lief en leed. Maar niet zoals de meeste koppels die zij kenden, want haar man was een zeeman. Toen zij jong waren, betekende dat maanden en soms zelfs langer dan een jaar van huis zijn. Haar tweede kind werd geboren terwijl haar echtgenoot op zee zat. Zes maanden oud was de kleine toen zijn vader hem voor het eerst in de armen nam.

Zij zorgde voor de kinderen, het huishouden en ze had haar vriendinnen. Een heel eigen, vrij en geëmancipeerd leven. Eenzaam voelde ze zich nooit. ‘Welnee’, zei ze toen ik het haar vroeg. ‘Ik ben zelfstandig opgevoed, heb geleerd zelf te denken en kan prima voor mezelf zorgen. Het was eigenlijk altijd even wennen als hij weer thuis was, want ik had de broek aan hoor!’ Een knipoog en schaterlach volgden op haar krachtige woorden.

Ik dacht dat daarmee alles gezegd was. Verblind door haar nuchtere voorkomen en de woorden die ze zo zelfbewust koos en zelfverzekerd uitsprak. Tot zij op de dag van de uitvaart het woord nam en haar man goede reis wenste op die laatste grote reis. Ze voelde zich ook nu niet alleen. Ze wist dat ze elkaar weer zouden zien en zo ging zij verder: ‘Ik heb hem altijd dicht bij me gevoeld. Wij hebben dat samen. Hij is altijd bij me. Wanneer hij vroeger op zee zat, wisten we precies van elkaar wanneer we aan elkaar dachten of waar we mee zaten. En zo is het nu ook. Niks anders. Ik voel hem nog altijd dicht bij me en zo zal het altijd zijn.’

Ik keek naar haar frêle gestalte die van het spreekgestoelte, met opgeheven hoofd, soepel naar haar plaats op de eerste rij liep. Een lichte glimlach om haar lippen. Haar heldere blik ving de mijne. Uit de speakers klonk Marco Borsato: ‘Afscheid nemen bestaat niet’. Het klonk nooit zo waar als nu.

]]>